Ακολουθήστε με στο Facebook

27.09.2023

Η μετριότητα πρώτη ύλη του λαϊκισμού

Αρθρογραφία

Η διαπίστωση του Ηράκλειτου ότι το ήθος είναι ο θεός του ανθρώπου (‘ήθος ανθρώπω δαίμων’[1]), εμπερικλείει μέσα της σε σπερματική μορφή μια δραματικά σημαντική διαπίστωση, ότι ο άνθρωπος δημιουργεί ήθος και ταυτόχρονα το ήθος δημιουργεί τον άνθρωπο. Το ήθος δηλαδή είναι η ταυτότητά του, μέσα από την οποία προσδιορίζεται με απόλυτη ακρίβεια και με κρυστάλλινη καθαρότητα τόσο η βιωματική του διαδρομή στη ζωή όσο και οι πεποιθήσεις του για το καλό και το κακό, για το σωστό και το λάθος, για το δίκαιο και το άδικο. Την ίδια στιγμή, όλοι οι κοινωνικοί ρόλοι τους οποίους υπηρετεί και στους οποίους συμμετέχει κατά τη διάρκεια της ζωής του (παιδί, μαθητής, γονιός, εργαζόμενος, συνδικαλιστής, εθελοντής κλπ.), μοιραία καθορίζονται και χαρακτηρίζονται από το ήθος στο οποίο είναι εμβαπτισμένος και το οποίο με λεπτομερή ακρίβεια προσδιορίζει τη συνειδησιακή του ύπαρξη. Συνδέοντας δε την κοινωνιολογική οντότητα του ανθρώπου με την πολιτική του οντότητα, είναι αυταπόδεικτο το γεγονός ότι το ήθος τού πολιτικού ταυτίζεται πάντοτε με το ήθος τού ανθρώπου που ασκεί την πολιτική.

Ελλείψει φιλοσοφικής μελέτης και βαθιάς βιωματικής γνώσης της ιδεολογίας την οποία υπηρετεί, ο πολιτικός κινδυνεύει να παρασυρθεί στο μονοπάτι τού λαϊκισμού, το οποίο ως συμπεριφορικό πολιτικό πρότυπο που στη χώρα μας δυστυχώς αποδίδει καρπούς (και ψήφους στην κάλπη), αποτελεί μια πρακτική εναλλακτική έναντι της κοπιώδους καθημερινής αναζήτησης του ιδανικού. Η ιστορική συγκυρία και οι διεθνείς πολιτικές, ενεργειακές, κλιματικές και οικονομικές συνθήκες επιβάλλουν τη διαρκή εγρήγορση των πολιτικών προκειμένου να εξασφαλίζεται σε αειφορική βάση η κάλυψη των αναγκών της κοινωνίας εν συνόλω αλλά και ενός εκάστου των πολιτών ταυτόχρονα. Τούτο αυτονόητα δεν είναι ένα εύκολο έργο για να επιτευχθεί, αντίθετα, προϋποθέτει και απαιτεί ουσιαστική πολιτική προετοιμασία, απαλλαγμένη από ευκολόπεπτα ιδεολογήματα και συνθηματολογίες, μη επιτρεπομένης της πλαστογράφησης της πραγματικότητας και προσαρμογής της στη λογική των αδιεξόδων. Είναι όμως αυτή η συνήθης ακολουθούμενη πρακτική στην Ελλάδα;

Η βιωματική εμπειρία κάθε πολίτη της χώρας είναι αρκετή για να απαντήσει στο τεθέν ερώτημα. Οφείλουμε όμως να επισημάνουμε το διαπιστωμένο γεγονός ότι όπου η πολιτική συναντά την έλλειψη ικανότητας σε επίπεδο πολιτικών προσώπων, τότε σχεδόν αυτομάτως ενεργοποιεί τις τακτικές του λαϊκισμού για να νομιμοποιήσει ενώπιον της κοινωνίας το πολιτικό υποκείμενο ως απολύτως συμβατό και απαραίτητο για την εφαρμοζόμενη πολιτική. Και τι είναι λαϊκισμός; Ανάμεσα στα άλλα, είναι και η σύνδεση της απόλυτης μετριότητας με την πολιτική, η οποία επιτυγχάνεται δια της μεταφοράς τού ήθους τού φορέα – ανθρώπου στον πολιτικό και δι’ αυτού στην εφαρμοζόμενη πολιτική. Επειδή η αληθινή δομή και η ουσία των πραγμάτων συνήθως υφίσταται τεχνηέντως κεκαλυμμένη μα και κρυμμένη από την κοινή θέα, είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο λαϊκισμός είναι απλώς η άλλη όψη τού νομίσματος της πολιτικής ένδειας. Όσο ο φορμαλισμός του λαϊκισμού επικρατεί, ενδεχομένως και να επιβάλλεται, έναντι του ορθού πολιτικού λόγου, τόσο θα αντικαθιστά με ψευδαισθητικά υποκατάστατα την πραγματικότητα, καθιστώντας επιρρεπείς τις κοινωνίες στην υποβάθμιση και την εξαθλίωσή τους. Ο εκπορευόμενος από τον μέτριας ικανότητας πολιτικό λαϊκισμός, δεν αποτελεί απλώς μια σοβαρότατη ένδειξη της ταυτότητας τού ήθους του αλλά κυρίως την απόδειξη ότι η μετριότητα, ως ανθρώπου δαίμων, δεν είναι ικανή να υπερβεί τον ίδιο της τον (κακό) εαυτό. Τούτο όμως δεν αφορά μόνο τον ίδιο τον πολιτικό, έχει δυστυχώς και βαρύτατες κοινωνικές συνέπειες.


[1] Ηράκλειτος «Περί φύσεως»

Από το άρθρο

Ελλείψει φιλοσοφικής μελέτης και βαθιάς βιωματικής γνώσης της ιδεολογίας την οποία υπηρετεί, ο πολιτικός κινδυνεύει να παρασυρθεί στο μονοπάτι τού λαϊκισμού, το οποίο ως συμπεριφορικό πολιτικό πρότυπο που στη χώρα μας δυστυχώς αποδίδει καρπούς (και ψήφους στην κάλπη), αποτελεί μια πρακτική εναλλακτική έναντι της κοπιώδους καθημερινής αναζήτησης του ιδανικού.

Διαβάστε κι αυτά

Αρθρογραφία
Μια Αξιωματική Αντιπολίτευση που νομίζει ότι είναι Αριστερή!
Μια Αξιωματική Αντιπολίτευση που νομίζει ότι είναι Αριστερή!

Μια Αξιωματική Αντιπολίτευση που νομίζει ότι είναι Αριστερή!

Οι Άγγλοι λένε ότι για να καταλάβεις κάποιον πρέπει να μπεις στα παπούτσια του. Ιδανικά, η ρήση αυτή των ιθαγενών της Γηραιάς Αλβιώνας θα μπορούσε να λειτουργήσει εξόχως αποδοτικά για την ελληνική κοινωνία αν οι πολιτικοί της μπορούσαν και ήθελαν πράγματι να μπουν ενσυνειδήτως στα παπούτσια των πολιτών της. Όμως, η εξαθλιωτική γεύση της σύγχρονης καθημερινότητας, την οποία εφιαλτικά βιώνει ένα μεγάλο μέρος των πολιτών της χώρας μας, λειτουργεί αποτρεπτικά προς την υιοθέτηση αυτής της -πολιτικής- νοοτροπίας για τους αιρετούς άρχοντες, οι οποίοι προτιμούν τα δικά τους, ακριβά, περίτεχνα και άνετα υποδήματα!

ΑρθρογραφίαΤοπική Αυτοδιοίκηση
Βρίσκεται η Λαμία σε τροχιά ανάπτυξης;
Βρίσκεται η Λαμία σε τροχιά ανάπτυξης;

Βρίσκεται η Λαμία σε τροχιά ανάπτυξης;

Συμπληρώθηκαν ήδη εκατό ημέρες από την έναρξη της νέας αυτοδιοικητικής περιόδου και θα ήταν απολύτως αυτονόητο η πολιτική πρακτική να έχει δρασκελίσει και να έχει αφήσει πίσω της το κομμάτι εκείνο των αφηρημένων εντυπώσεων και των γενικόλογων κι ευφραντικών προεκλογικών υποσχέσεων και να έχει μετουσιωθεί σε ρεαλιστική καθημερινή πράξη. Οι εκατό ημέρες άλλωστε από την έναρξη κάθε καινούριας πολιτικής περιόδου δεν είναι ούτε ένα ασήμαντο ψυχολογικό όριο ούτε ένας αυθαίρετος χρονικός προσδιορισμός, αντιθέτως, φανερώνει εν τοις πράγμασι αφενός το επίπεδο της ουσιαστικής πολιτικής προετοιμασίας πριν την ανάληψη της εξουσίας και αφετέρου τη λειτουργική ετοιμότητα ανάληψης της πραγματικής διοικητικής ευθύνης.

Αρθρογραφία
Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου
Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

Η Φύση, όποια τελικά κι αν είναι αυτή, δεν είναι μια στατική κατάσταση αλλά μια διαρκώς εξελισσόμενη διαδικασία, η οποία δεν είναι δυνατόν να εγκιβωτιστεί στα ασφυκτικά πλαίσια της ανθρώπινης αντίληψης με κανόνες μαθηματικούς ή θρησκευτικούς ή ακόμα και φιλοσοφικούς. Ως εκ τούτου, λόγω της -εκστατικής για τον άνθρωπο- αχρονικότητάς της δεν είναι δυνατόν να διαθέτει παγιωμένη συλλογιστική, κατά τα ανθρώπινα πρότυπα, ώστε να καταστεί παραγωγός ηθικών κανόνων.

Αρθρογραφία
Το νόημα της Δημοκρατίας
Το νόημα της Δημοκρατίας

Το νόημα της Δημοκρατίας

Η Δημοκρατία δεν είναι απλώς μια χρηστική κοσμοθεωρία που ενεργεί εργαλειακά σε πολιτικό και πολιτειακό επίπεδο, αντίθετα, είναι ένας σημαντικός δημιουργός ανθρωποκεντρικών θεσμών και αξιών, έστω κι αν ενίοτε αυτές είναι φθαρτές στο διάβα του χρόνου. Είναι επίσης, ένας από τους σπουδαιότερους καταλύτες που μετουσιώνουν τον ατομικό ανθρώπινο βίο σε έλλογη κοινωνική συνύπαρξη καθιστώντας τη ζωή και την καθημερινότητα προνόμιο και όχι αιτιοκρατικό άχθος.

Αρθρογραφία
Αριστερό μπόι
Αριστερό μπόι

Αριστερό μπόι

Ο Καζαντζάκης εύστοχα επισήμανε ότι το μπόι του ανθρώπου που κουβαλάει μια ιδέα δίνει μπόι και στην ίδια την ιδέα. Για την Αριστερά, που ιστορικά ως ιδεολογία έχει βάναυσα κακοποιηθεί, δεν αρκούν πτερόεντα λόγια για να πιστοποιηθεί ότι κάποιος είναι αρκούντος ικανός για να την κουβαλήσει, ως ζώσα και καθημερινώς δρώσα ιδέα, μέσα του. Χρειάζεται ικανό ανάστημα, πολιτικό και ιδεολογικό, το οποίο ούτε εκβιάζεται ούτε επιβάλλεται ετσιθελικά. Υπάρχει όμως εν προκειμένω;