Η ψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης έφερε μαζί της δεκάδες συγκεκριμένες, δεσμευτικές ημερομηνίες που η καθημερινή λειτουργία κάθε δήμου καλείται πλέον να προσαρμόσει στο δικό της ημερολόγιο.
Με τον ν. 5314/2026 (ΦΕΚ Α΄ 103/29.6.2026) η χώρα απέκτησε, μετά από δεκαετίες κατακερματισμένης νομοθεσίας, έναν ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΚΤΑ): 774 άρθρα που συγκεντρώνουν σε ένα κείμενο ό,τι μέχρι πρότινος ήταν διασκορπισμένο στον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, στον «Καλλικράτη», στον «Κλεισθένη Ι» και σε δεκάδες ακόμη νομοθετήματα. Η κωδικοποίηση, όμως, δεν είναι απλώς τεχνική άσκηση συστηματοποίησης. Μέσα στα νέα άρθρα κρύβεται ένα πυκνό πλέγμα προθεσμιών —άλλες άπαξ, άλλες ετήσιες, άλλες μηνιαίες ή και ημερήσιες— που δεσμεύουν δημοτικά συμβούλια, δημάρχους, οικονομικές και τεχνικές υπηρεσίες των δήμων (ΟΤΑ α΄ βαθμού), με άμεσες και, σε αρκετές περιπτώσεις, αυστηρές συνέπειες όταν περνούν άπρακτες.
Το ρολόι ήδη μετρά αντίστροφα
Οι πιο πιεστικές από αυτές τις προθεσμίες δεν αφορούν κάποιο απώτερο μέλλον· τρέχουν ήδη. Έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026 οι δήμοι καλούνται να έχουν υποβάλει προς έγκριση στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση τις αποφάσεις τροποποίησης του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας (ΟΕΥ) για τη σύσταση θέσεων τακτικού προσωπικού στους παιδικούς, βρεφικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς (άρθρο 759 ΚΤΑ). Όσοι δήμοι δεν προλάβουν, χάνουν τη δυνατότητα ένταξης στο ειδικό πλαίσιο προσλήψεων μέσω ΑΣΕΠ που προβλέπουν τα άρθρα 760-764.
Ακολουθεί, στις 31 Οκτωβρίου 2026, η λήξη της ανοχής που ίσχυε μέχρι σήμερα για τη λειτουργία δημοτικών κινηματογράφων εντός κοινόχρηστων χώρων (άρθρο 601), ενώ μέσα στο 2026 πρέπει να έχουν εκδοθεί και οι κανονιστικές αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων για τον καθορισμό του συντελεστή του νέου Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης (Τ.Τ.Α.) — χωρίς αυτές, ο δήμος δεν θα μπορεί να το επιβάλει από την 1η Ιανουαρίου 2027, όταν και ξεκινά η εφαρμογή του, σε αντικατάσταση του Φόρου Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων και του Τέλους Ακίνητης Περιουσίας (άρθρα 392-396, 447-448).
Η 31η Δεκεμβρίου 2026 συγκεντρώνει τις περισσότερες κρίσιμες ημερομηνίες του μεταβατικού δικαίου: έως τότε πρέπει να έχει εκδοθεί η διαπιστωτική πράξη υποχρεωτικής επέκτασης της αρμοδιότητας των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης-Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) σε όλες τις δημοτικές κοινότητες που εξυπηρετούν (άρθρο 252), να έχει ολοκληρωθεί —εφόσον το επιθυμεί το δημοτικό συμβούλιο— η ειδική διαδικασία λύσης ΔΕΥΑ με απλή πλειοψηφία (άρθρο 280), ενώ αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται καμία ενέργεια του δήμου, καταργούνται τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου που είχαν υπαχθεί στο άρθρο 27 του ν. 5056/2023 και δεν είχαν εξαιρεθεί με τις σχετικές υπουργικές αποφάσεις, καθώς και οι σύνδεσμοι ύδρευσης που απαριθμούνται στο άρθρο 287. Οι αρμοδιότητές τους περνούν στον δήμο από την 1η Ιανουαρίου 2027, με υποχρέωση έκδοσης διαπιστωτικής πράξης εντός του πρώτου μήνα.
Ο ετήσιος κύκλος του προϋπολογισμού
Πέρα από τις άπαξ μεταβατικές προθεσμίες, ο ΚΤΑ κωδικοποιεί και ένα επαναλαμβανόμενο, ετήσιο ημερολόγιο για την οικονομική λειτουργία των δήμων. Το σχέδιο προϋπολογισμού πρέπει να έχει καταρτιστεί έως το τέλος Σεπτεμβρίου κάθε έτους (άρθρο 368 παρ. 2) και να έχει υποβληθεί προς ψήφιση στο δημοτικό συμβούλιο έως το τέλος Οκτωβρίου, συνοδευόμενο υποχρεωτικά από τη γνώμη του Παρατηρητηρίου Οικονομικής Αυτοτέλειας και τις οδηγίες του Υπουργείου Εσωτερικών (άρθρο 368). Η απόφαση ψήφισής του πρέπει να αναρτηθεί στο Πληροφοριακό Σύστημα Ελέγχου Νομιμότητας εντός δέκα ημερών από τη συνεδρίαση (άρθρο 370), ενώ ο έλεγχος ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων προς τρίτους διαβιβάζεται στο Υπουργείο Εσωτερικών εντός δεκαπέντε ημερών από τη λήξη κάθε τριμήνου (άρθρο 539). Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις, τέλος, πρέπει να συντάσσονται έως το τέλος Απριλίου του επόμενου έτους — με παρέκκλιση έως το τέλος Ιουνίου ειδικά για τις χρήσεις 2026 και 2027 (άρθρο 774 παρ. 2) — και τα λογιστικά αρχεία να φυλάσσονται για δέκα έως είκοσι έτη, ανάλογα με το αν έχει ολοκληρωθεί ο έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου (άρθρο 524).
Όργανα και θητείες: ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα λειτουργίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι προθεσμίες που αφορούν τη λειτουργία των συλλογικών οργάνων. Το προεδρείο του δημοτικού συμβουλίου εκλέγεται σε δύο θητείες των 30 μηνών, με εκλογή έως τις 7 Ιανουαρίου για την πρώτη και έως τις 7 Ιουλίου του τρίτου έτους για τη δεύτερη (άρθρα 117 παρ. 4, 118)· αν το συμβούλιο δεν συνεδριάσει εμπρόθεσμα, συνέρχεται αυτοδικαίως, χωρίς πρόσκληση, την επομένη ημέρα στις 20:00. Το συμβούλιο οφείλει να συνεδριάζει τουλάχιστον μία φορά τον μήνα (άρθρο 123) — η αδικαιολόγητη παράλειψη επί δύο συνεχείς φορές συνιστά πλέον σοβαρή παράβαση καθήκοντος με πειθαρχικές συνέπειες — και να πραγματοποιεί ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας της δημοτικής αρχής το αργότερο κάθε τετράμηνο (άρθρο 150). Μέσα στους πρώτους δύο μήνες κάθε αυτοδιοικητικής περιόδου πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η επιλογή Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης στους δήμους άνω των 20.000 κατοίκων (άρθρο 152 παρ. 3), ενώ ο κανονισμός λειτουργίας του συμβουλίου ψηφίζεται εντός τριμήνου από την έναρξη της περιόδου (άρθρο 120).
Ο έλεγχος νομιμότητας γίνεται πιο αυστηρός
Ίσως η πιο ουσιαστική αλλαγή για την καθημερινή πρακτική των δημοτικών υπηρεσιών αφορά τον έλεγχο νομιμότητας. Οι πράξεις που υπόκεινται σε υποχρεωτικό έλεγχο πρέπει να αναρτώνται στο πληροφοριακό σύστημα www.aye-ota.gov.gr εντός δεκαπέντε ημερών από τη συνεδρίαση (άρθρο 691 παρ. 1)· κρίσιμο είναι ότι η αναγραφή του μοναδικού αριθμού του συστήματος αποτελεί πλέον προϋπόθεση ισχύος της ίδιας της πράξης, όχι απλή διατύπωση. Ο Επόπτης Νομιμότητας διαθέτει στη συνέχεια 30 ημέρες για να κρίνει τη νομιμότητά της· αν η προθεσμία παρέλθει άπρακτη, η πράξη θεωρείται νόμιμη (άρθρο 691 παρ. 3). Παράλληλα θεσπίζεται ειδική διοικητική προσφυγή με ηλεκτρονικό παράβολο 50 ευρώ, την οποία κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να ασκήσει εντός δεκαπέντε ημερών από τη δημοσίευση της πράξης, ως προϋπόθεση του παραδεκτού κάθε μεταγενέστερης δικαστικής προσφυγής (άρθρα 692-693).
Έσοδα, περιουσία και προθεσμίες που δουλεύουν υπέρ του δήμου
Ο Κώδικας δεν παραλείπει και το σκέλος των εσόδων: η πράξη βεβαίωσης οφειλής εκδίδεται εντός πενταετίας από τη λήξη του έτους γένεσης της οφειλής (άρθρο 510 παρ. 1), ενώ οι αξιώσεις του δήμου για την είσπραξη παραγράφονται σε πέντε έτη από την έκδοση της πράξης βεβαίωσης (άρθρο 510 παρ. 3), με τα δημοτικά ταμεία να καλούνται να ελέγχουν συστηματικά και να διαγράφουν τις παραγεγραμμένες απαιτήσεις. Αξιοσημείωτο είναι ότι αρκετές προθεσμίες πλέον τρέχουν υπέρ του δήμου: οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης οφείλουν να γνωστοποιούν στοιχεία φορολογικού μητρώου εντός μηνός (άρθρο 743), το «Ελληνικό Κτηματολόγιο» να ενημερώνει τον δήμο για κάθε μεταβίβαση ακινήτου εντός δέκα ημερών (άρθρο 392) και κάθε αρμόδια αρχή που γνωμοδοτεί για θέμα δημοτικής αρμοδιότητας να απαντά εντός μηνός — άλλως ο δήμος αποφασίζει και χωρίς τη γνώμη της (άρθρο 337).
Γιατί έχει σημασία
Η πληθώρα και η πυκνότητα των προθεσμιών του νέου Κώδικα δεν είναι απλώς νομοτεχνικό ζήτημα. Πολλές από αυτές συνδέονται με απώλεια δικαιωμάτων, όπως η ένταξη σε ειδικό πλαίσιο προσλήψεων, με ακυρότητα ή αναποτελεσματικότητα πράξεων, ή με πειθαρχικές ευθύνες υπαλλήλων και αιρετών. Για τις δημοτικές υπηρεσίες, η συστηματική παρακολούθηση αυτού του «ημερολογίου» δεν είναι πλέον προαιρετική άσκηση καλής διοίκησης, αλλά προϋπόθεση για την ομαλή και έγκυρη λειτουργία του δήμου μέσα στο νέο νομοθετικό πλαίσιο.
_
Σημείωση: Η εικόνα του άρθρου είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης!