Ακολουθήστε με στο Facebook
Ακολουθήστε με στο Facebook

12.12.2022

Προτυποκτόνες κοινωνίες

Αρθρογραφία

Η αυτογνωσία μιας κοινωνίας αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο συνδετικό ιστό με τον οποίο διασυνδέονται ψυχολογικά οι πολίτες – μέλη που την αποτελούν, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση των κοινοτικών τους σχέσεων και στη διαμόρφωση των αξιών και της κοινής ταυτότητάς τους. Θα ήταν όμως υπεραπλουστευμένο και αφελώς παραπλανητικό το επιχείρημα να ισχυριστεί κανείς ότι η δημιουργία της κοινής ταυτότητας επιτυγχάνεται αυτομάτως και μόνο δια της κοινής συμβίωσης. Η αυτεπίγνωση της κοινωνίας άλλωστε είναι παράγωγο πρωτίστως της συμμετοχικής διαδικασίας, της κοινής διανόησης και της ιδιαίτερης αλήθειας που άνθρωποι και θεσμοί δημιουργούν και συνομολογούν ότι ισχύει. Θεσμοί, όπως η κρατική εξουσία, η εκπαίδευση, η εκκλησία κλπ., σχηματοποιούν και καθορίζουν αποφασιστικά τα στοιχεία εκείνα που καθιστούν μοναδική την κάθε κοινωνία και ταυτόχρονα πιστοποιούν την πληρότητα και την ορθότητα των ηθών, των αξιών και του πολιτισμού εν γένει στον οποίο υφίστανται. Λειτουργώντας ως καθολικά πρότυπα, οι θεσμοί και κυρίως οι άνθρωποι που τους υπηρετούν, αποτελούν το μέτρο του κοινωνικού και πολιτικού νοήματος δρώντας ως φορείς αλήθειας, αξιοπρέπειας και κοινωνικού ήθους. Είναι τόσο δραματικά σημαντικός ο ρόλος των προτύπων, που, σχεδόν νομοτελειακά, η οποιαδήποτε απόκλιση από αυτόν ενεργεί ως αποικοδομητής της συλλογικότητας και φθορέας της αρμονίας και της πίστης στα ιδανικά.

Η επικαιρότητα των ημερών βεβαιώνει θριαμβικά την προτυποκτόνο επίδραση που ασκούν επί της ελληνικής (αλλά και της ευρωπαϊκής) κοινωνίας οι δράσεις αλλά και οι πράξεις ορισμένων θεσμικών λειτουργών. Στα πρωτοσέλιδα του τύπου κυρίαρχη θέση κατέχει το ευρω-σκάνδαλο που συνδέεται ενδεχομένως με ξέπλυμα μαύρου χρήματος. Η παρακολούθηση πολιτικών -ακόμα και υπουργών εν ενεργεία- από τις ελληνικές μυστικές υπηρεσίες χωρίς δυστυχώς να έχει διευκρινιστεί ο λόγος της παρακολούθησης δημιουργώντας σκιές στη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος. Μα και η φιλανθρωπική δομή μέριμνας παιδιών που ίσως τελικά… δεν μεριμνούσε για τα παιδιά όσο έπρεπε! Αν όλα τούτα επαληθευτούν ή διαψευστούν μένει να αποδειχτεί καθόσον βεβαίως το τεκμήριο της αθωότητας δεν πρέπει να εκλείψει, όμως δι’ αυτών έχει ήδη πληγωθεί βαθύτατα το συλλογικό αξιακό μας σύστημα και, δικαίως ίσως, καθίσταται εν αμφιβόλω η αποτελεσματικότητα του (αυτό)ελέγχου των θεσμών και των προσώπων που βρίσκονται στις θέσεις ευθύνης. Ο πολίτης, ενστικτωδώς πια, θεωρεί πως είναι ανίσχυρος απέναντι σε ένα πολιτικό σύστημα που επιτρέπει (διαρκώς) να εκφύονται ως παραφυάδες από τη ρίζα του, πρόσωπα και καταστάσεις μιαρές και χωρίς ίχνος δημοκρατικής και κοινωνικής συνείδησης. Μοιραία λοιπόν δημιουργείται ένα αχρείαστο ερώτημα: Η πειθάρχηση στο νόμο, γραπτό και άγραφο, στην ηθική τής οργανωμένης μας συλλογικότητας κυρίως όμως στις δομημένες, από την κοινωνική ανάγκη, υποχρεώσεις μας έναντι του συνόλου, είναι απαράβατοι κανόνες για όλους ή μπορεί να υπάρχουν εξαιρέσεις κατά το (πολιτικό) δοκούν; Και τι πρότυπα δημιουργούν αυτές οι εξαιρέσεις στο κοινώς γίγνεσθαι;

Η συλλογική εμπειρία είναι βέβαιο πως έχει πληγεί βαθύτατα από την ψυχρή λογική των ανθρώπων που ενώ βρίσκονται και υπηρετούν σε κρίσιμες και σημαντικές θεσμικές θέσεις, ιεραρχούν τα πολιτικά και οικονομικά τους συμφέροντα υψηλότερα από την κοινωνία των πολιτών και υιοθετούν άνομες και αήθεις πρακτικές προκειμένου να επιτύχουν το στόχο τους. Τα φαινόμενα αυτά, με τη μολυσματική δυναμική τους, σχηματοποιούν και μεγιστοποιούν στη συνείδηση του πολίτη τη δύσοσμη αποφορά τής διαφθοράς που κυριαρχεί σε κάποια από τα στρώματα της εξουσίας και της διοίκησης, αποστερώντας του την απαραίτητη ενάργεια για να μπορέσει, μα κυρίως για να θελήσει να ταυτίσει τον εαυτό του με τους λειτουργούς των θεσμών και με την ίδια την κοινωνία. Τα πρότυπα κατέρρευσαν. Ο ίδιος ο άνθρωπος θεωρεί (δικαίως) στις μέρες μας ότι είναι έρμαιο μιας κατεστημένης διαφθοράς που καταφέρνει όμως διαχρονικά να επιβιώνει εξαιτίας της αλχημιστικής λογικής που επιβάλλεται δια της πολιτικής από πάνω προς τα κάτω. Κι αν ζει μέσα σε μια κοινωνία, κάθε μέρα διαπιστώνει βασανιστικά πως απουσιάζει από αυτή η κοινή ταυτότητα, οι ηθικές αξίες και ο πολιτικός πολιτισμός, που αποδεικνύεται για ακόμα μια φορά ότι χωρά μέσα σε βαλίτσες γεμάτες χρήμα. Βαλίτσες που δυστυχώς εξακολουθούν να κυβερνούν πολίτες, πόλεις και πολιτείες. Το αποτέλεσμα δε θα μπορούσε να είναι άλλο, η συνείδηση του πολίτη που κυβερνάται δεν μπορεί στις μέρες μας να ταυτιστεί με τη συνείδηση του πολιτικού που κυβερνά. Κι αυτή ακριβώς η απουσία ταύτισης είναι που σκοτώνει τα πολύτιμα, ειδικά για τις νέες γενιές, πρότυπα. Είναι δυνατόν όμως να μάθουμε να ζούμε χωρίς ιδανικά έστω και μέσα στο ομιχλώδες σημερινό ελληνικό και ευρωπαϊκό πολιτικό τοπίο που έχει δημιουργήσει συνθήκες μηδενικής σχεδόν κοινωνικής ορατότητας;

Από το άρθρο

Η συλλογική εμπειρία είναι βέβαιο πως έχει πληγεί βαθύτατα από την ψυχρή λογική των ανθρώπων που ενώ βρίσκονται και υπηρετούν σε κρίσιμες και σημαντικές θεσμικές θέσεις, ιεραρχούν τα πολιτικά και οικονομικά τους συμφέροντα υψηλότερα από την κοινωνία των πολιτών και υιοθετούν άνομες και αήθεις πρακτικές προκειμένου να επιτύχουν το στόχο τους.

Διαβάστε κι αυτά

Αρθρογραφία

Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

Η Φύση, όποια τελικά κι αν είναι αυτή, δεν είναι μια στατική κατάσταση αλλά μια διαρκώς εξελισσόμενη διαδικασία, η οποία δεν είναι δυνατόν να εγκιβωτιστεί στα ασφυκτικά πλαίσια της ανθρώπινης αντίληψης με κανόνες μαθηματικούς ή θρησκευτικούς ή ακόμα και φιλοσοφικούς. Ως εκ τούτου, λόγω της -εκστατικής για τον άνθρωπο- αχρονικότητάς της δεν είναι δυνατόν να διαθέτει παγιωμένη συλλογιστική, κατά τα ανθρώπινα πρότυπα, ώστε να καταστεί παραγωγός ηθικών κανόνων.

Αρθρογραφία

Το νόημα της Δημοκρατίας

Η Δημοκρατία δεν είναι απλώς μια χρηστική κοσμοθεωρία που ενεργεί εργαλειακά σε πολιτικό και πολιτειακό επίπεδο, αντίθετα, είναι ένας σημαντικός δημιουργός ανθρωποκεντρικών θεσμών και αξιών, έστω κι αν ενίοτε αυτές είναι φθαρτές στο διάβα του χρόνου. Είναι επίσης, ένας από τους σπουδαιότερους καταλύτες που μετουσιώνουν τον ατομικό ανθρώπινο βίο σε έλλογη κοινωνική συνύπαρξη καθιστώντας τη ζωή και την καθημερινότητα προνόμιο και όχι αιτιοκρατικό άχθος.

Αρθρογραφία

Αριστερό μπόι

Ο Καζαντζάκης εύστοχα επισήμανε ότι το μπόι του ανθρώπου που κουβαλάει μια ιδέα δίνει μπόι και στην ίδια την ιδέα. Για την Αριστερά, που ιστορικά ως ιδεολογία έχει βάναυσα κακοποιηθεί, δεν αρκούν πτερόεντα λόγια για να πιστοποιηθεί ότι κάποιος είναι αρκούντος ικανός για να την κουβαλήσει, ως ζώσα και καθημερινώς δρώσα ιδέα, μέσα του. Χρειάζεται ικανό ανάστημα, πολιτικό και ιδεολογικό, το οποίο ούτε εκβιάζεται ούτε επιβάλλεται ετσιθελικά. Υπάρχει όμως εν προκειμένω;

Αρθρογραφία

Εμπόριο νοημοσύνης

Η επανάσταση της νοημοσύνης άλλωστε καλό θα είναι να μην κληροδοτήσει την ανθρωπότητα με τα μειονεκτήματα και τα ελαττώματα της βιομηχανικής επανάστασης. Εύλογο λοιπόν το ερώτημα: Θα μπορέσει άραγε αυτή τη φορά ο ανθρώπινος πολιτισμός να ξεπεράσει την εγωτική του μικρόνοια ώστε να απελευθερώσει αυτό το τεχνολογικό επίτευγμα από τη στενή οικονομική του εκμετάλλευση και να το διαθέσει στην υπηρεσία τής αειφόρου ύπαρξής του πάνω στον πλανήτη ή θα παρασυρθεί και πάλι από τη δουλοφροσύνη του ατομικού κέρδους;

Αρθρογραφία

Αριστερή ανεπάρκεια!

Η διαφαινόμενη στην πράξη δεξιόστροφη πορεία του ΣΥΡΙΖΑ, όπως αυτή εκφράζεται εσχάτως δια στόματος του αρχηγού του (παροχή μετοχών των επιχειρήσεων στους εργαζόμενους, δεκάωρη εργασία με αύξηση αποδοχών κλπ.), αφήνει περισσότερο χώρο ανέλεγκτης αυτονομίας στην καθημερινή κυβερνητική πρακτική, καθιστώντας την αριστερή ανεπάρκεια έναν απροσδόκητο σύμμαχο του νεοφιλελευθερισμού.