Ακολουθήστε με στο Facebook

30.05.2021

Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Η λειτουργία των γραμματικών χρόνων

Γ Λυκείου, Κριτήρια αξιολόγησης

Έκθεση Γ΄ Λυκείου

Η λειτουργία των γραμματικών χρόνων

του Κωνσταντίνου Μάντη

Οι χρόνοι είναι τριών ειδών: α) οι παροντικοί, που δηλώνουν ότι κάτι γίνεται στο παρόν (ενεστώτας και παρακείμενος), β) οι παρελθοντικοί, που δηλώνουν ότι κάτι έγινε στο παρελθόν (παρατατικός, αόριστος και υπερσυντέλικος), και γ) οι μελλοντικοί, που δηλώνουν ότι κάτι θα γίνει στο μέλλον (εξακολουθητικός μέλλοντας, συνοπτικός μέλλοντας και συντελεσμένος μέλλοντας). Οι παραπάνω χρονικές σχέσεις δηλώνονται κυρίως στην οριστική.

Η χρήση των γραμματικών χρόνων σε ένα μη λογοτεχνικό κείμενο συνδέεται όχι μόνο με το χρονικό επίπεδο, αλλά και με τον βαθμό βεβαιότητας του γράφοντος. Η δυνατότητα, άλλωστε, αντικειμενικής ή έστω πληρέστερης κατανόησης ενός γεγονότος ή μίας κατάστασης, είναι μεγαλύτερη όταν πρόκειται για κάτι που έχει συμβεί στο παρελθόν, εφόσον ο γράφων είναι σε θέση να το μελετήσει στην ολότητά του και έχοντας περισσότερα στοιχεία στη διάθεσή του. Η δυνατότητα αυτή περιορίζεται για τα γεγονότα του παρόντος, εφόσον δεν είναι ακόμη πλήρως εμφανείς οι διαστάσεις ή οι επιπτώσεις τους. Λείπει, συνάμα, η χρονική εκείνη απόσταση που επιτρέπει την πιο ψύχραιμη θέασή τους. Σε ό,τι αφορά, τέλος, αναφορές σε μελλοντικές εξελίξεις ή καταστάσεις, ο γράφων κινείται πάντοτε στο επίπεδο της εικασίας, με αποτέλεσμα να μειώνεται δραστικά η βεβαιότητα για όσα γράφει, όπως και η αποδεικτική ισχύ των σχετικών του επιχειρημάτων.

Η λειτουργία των παροντικών χρόνων

Ενημερωτικά δημοσιογραφικά άρθρα
Οι παροντικοί χρόνοι αξιοποιούνται κυρίως σε δημοσιογραφικά κείμενα, δοθέντος ότι οι δημοσιογράφοι είναι εκείνοι που οφείλουν να ενημερώνουν το ευρύ κοινό για τις τρέχουσες εξελίξεις, αλλά και να επιχειρούν τις πρώτες προσπάθειες αποτίμησης και ερμηνείας σημαντικών γεγονότων της επικαιρότητας.
Η άμεση επαφή τους με τα γεγονότα του παρόντος τούς επιτρέπει βέβαια να έχουν ευρεία γνώση των πλέον πρόσφατων εξελίξεων, και, άρα, να έχουν μια αρκετά καθαρή εικόνα της σύγχρονης πραγματικότητας, δεν τους προσφέρει, όμως, τον αναγκαίο χρόνο και την απαιτούμενη απόσταση από τα γεγονότα προκειμένου να τα αντικρίζουν πάντοτε στην ολότητά τους. Υπ’ αυτούς τους όρους δεν είναι ασύνηθες στοιχεία ή συλλογισμοί άρθρων της επικαιρότητας να διαψεύδονται λίγες μέρες -ή και ώρες- μετά, όταν έχουν αποκαλυφθεί περισσότερες πληροφορίες, που ανατρέπουν τις αρχικές υποθέσεις και φωτίζουν τελείως διαφορετικά τα επιμέρους γεγονότα.

Ερμηνευτικά δημοσιογραφικά κείμενα & προσεγγίσεις διαρκέστερων καταστάσεων
Παροντικοί χρόνοι αξιοποιούνται, επίσης, σε δοκίμια, ομιλίες και επιστημονικά κείμενα, όταν, μεταξύ άλλων, επιχειρείται η παρουσίαση διαρκέστερων φαινομένων ή καταστάσεων της σύγχρονης κοινωνικής, οικονομικής ή πολιτικής πραγματικότητας. Οι παροντικοί χρόνοι, άλλωστε, δεν υποδηλώνουν πάντοτε πως κάτι συμβαίνει αυτή τη στιγμή, αλλά και πως κάτι συμβαίνει κατ’ επανάληψη στο παρόν, καλύπτοντας κατ’ αυτό τον τρόπο ένα ευρύτερο χρονικό διάστημα. Υπ’ αυτή την έννοια είναι διαφορετική η χρήση των παροντικών χρόνων σε ένα επικαιρικό άρθρο από αυτή ενός κειμένου που προσεγγίζει το «παρόν» σε μια ευρύτερη χρονική κλίμακα.

Οι παροντικοί χρόνοι έχουν, επομένως, τις ακόλουθες χρήσεις:
α. Σε αμιγώς ενημερωτικά δημοσιογραφικά άρθρα προκειμένου να γίνει καταγραφή γεγονότων της τρέχουσας επικαιρότητας. Σε αυτή την περίπτωση μέσω των παροντικών χρόνων αποτυπώνεται μια υπό εξέλιξη κατάσταση ή ένα γεγονός που μόλις συνέβη, με αποτέλεσμα να υπάρχει πάντοτε το ενδεχόμενο της ανακριβούς μετάδοσης των πληροφοριών, ακριβώς λόγω της εσπευσμένης καταγραφής τους. (Τέτοιου είδους κείμενα δεν αξιοποιούνται στις εξετάσεις.)

β. Σε ερμηνευτικά δημοσιογραφικά άρθρα, τα οποία γράφονται αφότου έχει περάσει ικανό διάστημα από τη στιγμή του γεγονότος ή από το ξεκίνημα μιας κατάστασης. Σε αυτή την περίπτωση ο γράφων έχει σαφέστερη και σχετικά πληρέστερη εικόνα για το θέμα που διερευνά κι ως εκ τούτου η άποψή του είναι ασφαλέστερη.

γ. Σε δοκίμια και μελέτες, όταν επιχειρείται μια πιο μεθοδική προσέγγιση μιας παγιωμένης κατάστασης ή ενός σύγχρονου κοινωνικού φαινομένου. Στην περίπτωση αυτή οι παροντικοί χρόνοι δεν αναφέρονται σε κάτι το στιγμιαίο ή εντελώς πρόσφατο, αλλά σε μια επαναλαμβανόμενη κατάσταση που καλύπτει ένα αρκετά ευρύ χρονικό διάστημα.

δ. Σε ομιλίες που σχετίζονται με επίκαιρα ζητήματα ή διαχρονικά κοινωνικά ζητήματα. Η χρήση των παροντικών χρόνων αποδίδει και σε αυτή την περίπτωση απόψεις που έχουν διαμορφωθεί κατά τη διάρκεια ικανού χρονικού διαστήματος και δεν αποτελούν, άρα, βεβιασμένες απόπειρες κατανόησης ενός πολύ πρόσφατος γεγονότος.

Επισήμανση σχετικά με τη βεβαιότητα του γράφοντος
Έχει ιδιαίτερη σημασία να προσεχθεί πως η βεβαιότητα του γράφοντος, ιδίως όταν πρόκειται για ερμηνευτικά δημοσιογραφικά άρθρα, κείμενα προσωπικής γνώμης ή ακόμη και ιστορικού χαρακτήρα προσεγγίσεις, δεν υποδηλώνει κατ’ ανάγκη πως ό,τι γράφει αποτελεί αντικειμενική αλήθεια ή μια δεδομένα ορθή άποψη. Ο γράφων εκφράζει με βεβαιότητα -ακόμη και με απόλυτη βεβαιότητα- προσωπικές του σκέψεις, απόψεις και δικά του συμπεράσματα, τα οποία επηρεάζονται από το πλέγμα προσωπικών του αντιλήψεων και βιωμάτων. Πολύ συχνά, όσο βέβαιος κι αν εμφανίζεται ο συντάκτης ενός κειμένου, οι απόψεις του είναι περισσότερο αποτέλεσμα -σκόπιμης ή αθέλητης- επιρροής των πολιτικών ή άλλων ιδεολογικών του αντιλήψεων. Υπ’ αυτή την έννοια, η έκφραση βεβαιότητας συνδέεται με την αντικειμενική αλήθεια κυρίως σε επιστημονικές μελέτες και λιγότερα σε ερμηνευτικά κείμενα της κοινωνικής ή πολιτικής πραγματικότητας.

Η λειτουργία των παρελθοντικών χρόνων
Η αξιοποίηση παρελθοντικών χρόνων φανερώνει την πρόθεση του γράφοντος να ασχοληθεί με μια προγενέστερη περίοδο ή κατάσταση, μεταξύ άλλων, προκειμένου: α) να τη διερευνήσει πιο ψύχραιμα και αντικειμενικά, χάρη στη χρονική απόσταση που τον χωρίζει από αυτή, β) να χρησιμοποιήσει ένα γεγονός του παρελθόντος ως τεκμήριο για μια άποψη που εκφράζει, γ) να παρουσιάσει μια παρελθοντική περίοδο ως παράδειγμα προς αποφυγή ή προς μίμηση, και δ) να συγκρίνει το παρελθόν με το παρόν, ώστε να τονίσει τις αλλαγές που έχουν προκύψει ή, αντιθέτως, ώστε να φανερώσει τη στασιμότητα που παρουσιάζεται σε μια παγιωμένη κατάσταση.

Παρελθοντικοί χρόνοι και βεβαιότητα του γράφοντος
Η χρονική απόσταση από ένα γεγονός ή μια κατάσταση καθιστά, συνήθως, ευκολότερη την εξαγωγή ασφαλέστερων συμπερασμάτων, καθώς έχουν στο μεταξύ μελετηθεί εκτενώς τα όσα έχουν συμβεί, υπάρχουν αρκετά στοιχεία που επιτρέπουν το σχηματισμό μιας πιο ολοκληρωμένης εικόνας, και, παραλλήλως, είναι πλέον ορατό το πλήρες εύρος του αντικτύπου που είχε το γεγονός ή της διάρκειας που είχε η υπό εξέταση κατάσταση, επιτρέποντας τη συνολική τους εξέταση.
Προσέχουμε, ωστόσο, πως ακόμη και η ύπαρξη όλων αυτών των ευνοϊκών παραγόντων δεν απαλείφει το ενδεχόμενο ο γράφων να ερμηνεύει -ή να παρερμηνεύει- τα γεγονότα ή τις καταστάσεις του παρελθόντος, κατά τρόπο τέτοιο που να εξυπηρετεί τις προσωπικές του απόψεις και αντιλήψεις. Επομένως, ακόμη κι αν εμφανίζεται βέβαιος για τα όσα γράφει, αυτό δεν σημαίνει πως οι απόψεις του είναι αντικειμενικές ή απόλυτα αληθείς και ορθές.

Η λειτουργία των μελλοντικών χρόνων
Οι μελλοντικοί χρόνοι αξιοποιούνται συχνά τόσο σε ερμηνευτικά δημοσιογραφικά άρθρα, όσο και σε ομιλίες, μελέτες και δοκίμια, εφόσον είναι διαχρονικά σημαντική η προβολή των επιμέρους καταστάσεων στο μέλλον προκειμένου να διερευνηθεί -έστω και σε επίπεδο εικασίας- ο μελλοντικός τους αντίκτυπος ή η πιθανή τους διάρκεια. Τις περισσότερες φορές, άλλωστε, γεγονότα και καταστάσεις του παρόντος μας απασχολούν κυρίως σε σχέση με το πώς ή πόσο θα επηρεάσουν το μέλλον της κοινωνίας, της οικονομίας ή της πολιτικής πραγματικότητας.

Μελλοντικοί χρόνοι και πειστικότητα επιχειρηματολογίας
Οι προβολές στο μέλλον είναι αναγκαίες και συχνά χρησιμοποιούμενες, με τη βασική επισήμανση, ωστόσο, πως δεν είναι πάντοτε έγκυρες ή ακριβείς. Ως εκ τούτου, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε ό,τι αφορά τόσο τη βεβαιότητα του γράφοντος, όσο και την πειστικότητα της επιχειρηματολογίας του, διότι οποιαδήποτε απόπειρα να προβλεφθεί μια μελλοντική κατάσταση ή εξέλιξη, κινείται πάντοτε στο επίπεδο της εικασίας. Είναι, άλλωστε, προφανές πως η πορεία που ακολουθεί η πραγματικότητα υπόκειται κάποτε σε αιφνίδιες και απροσδόκητες αλλαγές που ενδέχεται να ανατρέψουν πλήρως ή σε σημαντικό βαθμό τα δεδομένα.
Η χρήση των μελλοντικών χρόνων, επομένως, καθιστά ένα οποιοδήποτε επιχείρημα λιγότερο πειστικό, εφόσον είναι σχεδόν αδύνατο να ληφθούν εκ των προτέρων υπόψη όλες οι πιθανές μελλοντικές αλλαγές, ώστε να οδηγηθεί κάποιος σε ένα απολύτως ασφαλές συμπέρασμα.

Ενδεικτικές ασκήσεις

1Να αιτιολογήσετε τη χρήση των παροντικών χρόνων στο ακόλουθο χωρίο.
Φίλος είναι ο παραστάτης και σύμμαχός μας στον τραχύ αγώνα να υπάρξουμε, να σηκώσουμε το βάρος της ανθρωποσύνης μας, χωρίς να συντριβούμε ή να ευτελιστούμε. Όταν σε μια βαρυσήμαντη καμπή του βίου μελετούμε ή επιχειρούμε κάτι πολύ σοβαρό και επικίνδυνο, έχουμε ανάγκη από ένα καλόγνωμο σύμβουλο και αυστηρό κριτή, για να συζητήσουμε μαζί του ελεύθερα και χωρίς περιστροφές το πρόβλημά μας. Ποιος μπορεί να είναι αυτός ο σύμβουλος και κριτής; Μπορεί το πρόσωπο τούτο να είναι άλλος εκτός από τον φίλο;
Ε.Π. Παπανούτσος

Απάντηση: Το θέμα της φιλίας που διερευνάται από τον συγγραφέα, δεν αποτελεί απλώς ένα σύγχρονο ή επίκαιρο ζήτημα, διακρίνεται για τη διαχρονικότητά του, γι’ αυτό και γίνεται χρήση παροντικών χρόνων προκειμένου να τονιστεί η συνεχής σημασία και αξία του. Η διαπίστωση, για παράδειγμα, πως «φίλος είναι ο παραστάτης και σύμμαχός μας», πέρα από το γεγονός ότι αποδίδει ένα σταθερό γνώρισμα του όρου αυτού, παρουσιάζει μια πραγματικότητα μακράς διάρκειας στις περιπτώσεις μιας αληθινής φιλίας. Αντιστοίχως, όταν ο συγγραφέας αναφέρεται στις περιπτώσεις που «επιχειρούμε κάτι πολύ σοβαρό» και δηλώνει πως «έχουμε ανάγκη από ένα καλόγνωμο σύμβουλο», αναφέρεται, επί της ουσίας, σε καταστάσεις συνεχώς επαναλαμβανόμενες κατά τη διάρκεια του ανθρώπινου βίου. Οι παροντικοί χρόνοι, υπ’ αυτή την έννοια, δεν αξιοποιούνται για να δηλώσουν κάτι που συμβαίνει αυτή τη στιγμή, αλλά κάτι που επαναλαμβάνεται διαρκώς, καθώς και μια συνθήκη -τη φιλία- διαχρονικής αξίας.

2Να εντοπίσετε τα χρονικά επίπεδα στα οποία κινείται το ακόλουθο χωρίο και να εξηγήσετε τη λειτουργία τους.

Έπειτα έρχεται το ιδανικό της μη βίας. Ποτέ μου δεν ξεχνώ τη διδαχή του Καρλ Πόπερ, σύμφωνα με την οποία αυτό που ουσιαστικά διακρίνει μια δημοκρατική εξουσία από μια μη δημοκρατική είναι πως μονάχα στην πρώτη οι πολίτες μπορούν να ξεφορτωθούν τους κυβερνώντες χωρίς αιματοχυσίες. Οι τυπικοί κανόνες της δημοκρατίας, που τόσο συχνά γίνονται αντικείμενο χλευασμού, εισήγαγαν για πρώτη φορά στην ιστορία τρόπους συμβίωσης που είχαν στόχο την επίλυση των κοινωνικών συγκρούσεων χωρίς τη χρήση βίας. Μόνον εκεί όπου οι κανόνες αυτοί γίνονται σεβαστοί, ο αντίπαλος δεν θεωρείται πλέον εχθρός που πρέπει να εξοντωθεί αλλά αυτός που μας αντιπολιτεύεται και αύριο μπορεί να πάρει τη θέση μας.
Norberto Bobbio, Το μέλλον της δημοκρατίας, μετάφραση Π. Ράμος

Απάντηση: Το χωρίο κινείται και στα τρία χρονικά επίπεδα (παρόν, παρελθόν, μέλλον), καθώς διερευνά την ειδοποιό διαφορά μιας δημοκρατικής εξουσίας από μια μη δημοκρατική, η οποία συνίσταται στο ιδανικό της «μη βίας». Με τη χρήση παροντικών χρόνων ο συγγραφέας δηλώνει τη διαχρονική αξία των δημοκρατικών κανόνων («Μόνον εκεί όπου οι κανόνες αυτοί γίνονται σεβαστοί, ο αντίπαλος δεν θεωρείται πλέον εχθρός»), όπως και των διδαγμάτων του Καρλ Πόπερ («Ποτέ μου δεν ξεχνώ τη διδαχή του Καρλ Πόπερ»). Με τη χρήση παρελθοντικών χρόνων ο συγγραφέας επισημαίνει πως οι κανόνες της δημοκρατίας υφίστανται εδώ και πολύ καιρό, έχοντας -όταν γίνονται σεβαστοί- εξαιρετικά επωφελείς επιδράσεις στη διασφάλιση μιας ομαλής κοινωνικής συμβίωσης («οι τυπικοί κανόνες της δημοκρατίας… εισήγαγαν για πρώτη φορά στην ιστορία τρόπους συμβίωσης που είχαν στόχο την επίλυση των κοινωνικών συγκρούσεων χωρίς τη χρήση βίας»). Με τη χρήση μελλοντικών χρόνων ο συγγραφέας αναφέρεται σε αυτό που είναι πιθανό να συμβεί («οι πολίτες μπορούν να ξεφορτωθούν τους κυβερνώντες χωρίς αιματοχυσίες»), καθώς και στις διαφορετικές επιδιώξεις ανάμεσα σε μια μη δημοκρατική αντίληψη και σε μια δημοκρατική θεώρηση των πραγμάτων («δεν θεωρείται πλέον εχθρός που πρέπει να εξοντωθεί αλλά αυτός που μας αντιπολιτεύεται και αύριο μπορεί να πάρει τη θέση μας»).
[Προσέχουμε πως μελλοντική χρήση έχουν και οι παρελθοντικοί χρόνοι, όταν βρίσκονται στην υποτακτική έγκλιση (π.χ. να + αόριστος: να πάρει).]

3Να εξηγήσετε πώς υπηρετεί το νόημα του κειμένου η χρήση μελλοντικών χρόνων.

Το αίτημά μας γίνεται πλέον σαφές: ζητούμε ευαίσθητους αλλά δυναμικούς ανθρώπους. Εκείνους που μπορούν να μετατρέψουν την ευαισθησία τους σε λυδία λίθο
που θα δοκιμάζει και θα κρίνει τα του κόσμου, μία ευαισθησία ακονισμένη, σίγουρη και σταθερή στην αντίδρασή της. Αυτοί θα μπορέσουν να σταθούν αντίθετοι, αντιμέτωποι στο πηχτό ρεύμα των σκιών, των κούφιων και αναίσθητων ανθρώπων, των αναποφάσιστων. Το ρεύμα, βέβαια, θα τους υπερκεράσει, θα τους αφήσει, αλλά η ζωή δεν θ’ ανθίσει εκεί που πηγαίνει το τυφλό, βουβό, παράφρονο πλήθος. Η ζωή θ’ ανθίσει εκεί που θα σταθούν όρθιοι κι ακλόνητοι, με τα δυο πόδια τους γερά στυλωμένα στο χώμα, με το βλέμμα προς τον ουρανό, οι λίγοι, ευαίσθητοι και δυνατοί άνθρωποι.
Τσιρόπουλος Κ., Δοκίμια Ευθύνης

Απάντηση: Με τη χρήση των μελλοντικών χρόνων ο συγγραφέας παρουσιάζει μια προσδοκώμενη και επιθυμητή κατάσταση, τη σθεναρή αντίσταση των ευαίσθητων ανθρώπων απέναντι στην τάση των άβουλων και αναίσθητων ανθρώπων να ακολουθούν τη μάζα, χωρίς να κατανοούν τις πραγματικές αξίες της ζωής. Το αίτημα του συγγραφέα για τη δυναμική στάση των ευαίσθητων ανθρώπων, όπως και η σκέψη του πως η «ζωή θ’ ανθίσει εκεί που θα σταθούν όρθιοι κι ακλόνητοι» οι ευαίσθητοι άνθρωποι, αν και διατυπώνεται με τη χρήση μέλλοντα δεν αποτελεί τόσο μια εικασία, όσο μια βεβαιότητα, η οποία βασίζεται στην επίγνωση πως διαχρονικά εκείνοι που κατόρθωσαν να δημιουργήσουν κάτι το ουσιαστικό και να εμπνεύσουν μια πραγματική αλλαγή ήταν οι άνθρωποι με αρχές, αποφασιστικότητα και καθαρή κρίση.

4Να εξηγήσετε σε τι αποσκοπεί η χρήση παρελθοντικών και παροντικών χρόνων στο ακόλουθο χωρίο.

Για αιώνες, οι Ευρωπαίοι που μπορούσαν να διαβάσουν, το έκαναν δυνατά. Οι αρχαίοι Έλληνες διάβαζαν τα κείμενά τους φωναχτά. Το ίδιο συνέβαινε και με τους μοναχούς της σκοτεινής εποχής της Ευρώπης. Αλλά μέχρι τον 17ο αιώνα, η κοινωνία της ανάγνωσης στην Ευρώπη είχε αλλάξει δραστικά. Οι τεχνολογίες κειμένου, όπως ο κινητός τύπος, και η άνοδος της λαϊκής γραφής βοήθησαν στην προώθηση της πρακτικής που αγαπάμε σήμερα: διαβάζουμε λέξεις, χωρίς να τις εκφέρουμε φωναχτά, επιτρέποντας σε αυτές να οικοδομήσουν σιωπηλά έναν διαφορετικό κόσμο στον νου μας.
Αλέξης Σταμάτης, εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ

Απάντηση: Η συνδυαστική χρήση παρελθοντικών και παροντικών χρόνων αποσκοπεί στο να διαφανεί η διαφοροποίηση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν σε ό,τι αφορά τη διαδικασία της ανάγνωσης και την εξέλιξη της κατά τη διάρκεια των αιώνων. Έτσι, με τους παρελθοντικούς χρόνους παρουσιάζεται η κυρίαρχη κατά το παρελθόν δυνατή ανάγνωση κειμένων -όταν τα χειρόγραφα βιβλία σπάνιζαν, όπως κι εκείνοι που γνώριζαν ανάγνωση-, ενώ με τη χρήση παροντικών χρόνων παρουσιάζεται η κυρίαρχη σήμερα σιωπηλή ανάγνωση, που εδραιώθηκε σταδιακά χάρη στις δυνατότητες της τυπογραφίας. Η αλλοτινή δυνατή ανάγνωση απέβλεπε στο να ακούν κι άλλοι τα κείμενα, εφόσον αυτά ήταν ελάχιστα, ενώ η σιωπηλή ανάγνωση στην τωρινή εποχή -στην εποχή της αφθονίας των βιβλίων- επιτρέπει μια ουσιαστική εσωτερική συνομιλία με τον γραπτό λόγο και τις ιδέες που αυτός κομίζει.

Κριτήρια αξιολόγησης

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Η ευγένεια ως ένδειξη του πολιτισμού

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Η ευγένεια ως ένδειξη του πολιτισμού

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Η ευγένεια ως ένδειξη του πολιτισμού του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1 Η ευγένεια ως ένδειξη του πολιτισμού Απόσπασμα από άρθρο του Θεμιστοκλή Κατσαούνη, απόφοιτου ΕΑΠ, Τμήμα Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, 11/01/2020,...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Τα οφέλη της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τα ζώα

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Τα οφέλη της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τα ζώα

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Τα οφέλη της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τα ζώα του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1: Τα οφέλη της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τα ζώα Ο δεσμός ανθρώπου-ζώου είναι ιδιαίτερα σημαντικός αφού τα κατοικίδια ζώα όχι μόνο παρέχουν...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Κριτήρια επιλογής των θετών γονιών

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Κριτήρια επιλογής των θετών γονιών

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Κριτήρια επιλογής των θετών γονιών του Κωνσταντίνου Μάντη - Η ενημέρωση του παιδιού για το ζήτημα της υιοθεσίας Η συζήτηση για την υιοθεσία δεν διαφέρει από τη συζήτηση για άλλα σημαντικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν από κοινού οι...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Τα παιδιά δεν πάνε καλά» (παραβατικότητα ανηλίκων)

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Τα παιδιά δεν πάνε καλά» (παραβατικότητα ανηλίκων)

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου «Τα παιδιά δεν πάνε καλά» (παραβατικότητα ανηλίκων) του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1: «Τα παιδιά δεν πάνε καλά» Τη σπρώχνουν στο έδαφος, της δίνουν άγρια χαστούκια, της τραβάνε τα μαλλιά, την κλωτσάνε. Τη χτυπάνε δύο και τρεις μαζί,...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Τεχνητή νοημοσύνη, fake news & παραπληροφόρηση

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Τεχνητή νοημοσύνη, fake news & παραπληροφόρηση

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Τεχνητή νοημοσύνη, fake news & παραπληροφόρηση του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1: Πώς η τεχνητή νοημοσύνη εκτοξεύει τα fake news αλλοιώνοντας όσα βλέπουμε γύρω μας Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη μιμείται όλο και πιο...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Κοσμογονία στην ιατρική: Ο εικονικός γιατρός θα σας δεχθεί σε λίγο

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Κοσμογονία στην ιατρική: Ο εικονικός γιατρός θα σας δεχθεί σε λίγο

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Κοσμογονία στην ιατρική: Ο εικονικός γιατρός θα σας δεχθεί σε λίγο του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1: Κοσμογονία στην ιατρική: Ο εικονικός γιατρός θα σας δεχθεί σε λίγο Το Kέντρο Εικονικής Περίθαλψης του νοσοκομείου Mercy στο Σεντ...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Ηθική της διάθεσης των μοσχευμάτων

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Ηθική της διάθεσης των μοσχευμάτων

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Ηθική της διάθεσης των μοσχευμάτων του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1: Ηθική της διάθεσης των μοσχευμάτων Το κείμενο του Αντώνη Αντωνιάδη έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό «Θέματα αναισθησιολογίας και εντατικής ιατρικής». Ουδείς θεωρεί...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Ενεργός Πολιτειότητα

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Ενεργός Πολιτειότητα

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Ενεργός Πολιτειότητα του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1: Ενεργός Πολιτειότητα - Συμμετοχική αντίληψη της ενεργού ιδιότητας του πολίτη Η πολιτειότητα, είναι η ιδιότητα του να είναι κανείς πολίτης. Η ενεργός πολιτειότητα περιλαμβάνει την...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Υγιή μωρά με «πειραγμένο» DNA;

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Υγιή μωρά με «πειραγμένο» DNA;

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου Υγιή μωρά με «πειραγμένο» DNA; του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο I: Υγιή μωρά με «πειραγμένο» DNA; 1. Εάν ρωτήσετε οποιοδήποτε ζευγάρι που περιμένει παιδί τι εύχεται για το μωρό του, η πιθανότερη απάντησή του θα είναι:...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Προσωπική & Απρόσωπη Σύνταξη

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Προσωπική & Απρόσωπη Σύνταξη

Προσωπική & Απρόσωπη Σύνταξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου του Κωνσταντίνου Μάντη - Η επιλογή μεταξύ προσωπικής ή απρόσωπης σύνταξης στο πλαίσιο ενός μη λογοτεχνικού κειμένου συνιστά μια ενδιαφέρουσα γλωσσική επιλογή, υπό την έννοια πως ο γράφων έχει τη...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Η σημασιολογική λειτουργία των εγκλίσεων

Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Η σημασιολογική λειτουργία των εγκλίσεων

Η σημασιολογική λειτουργία των εγκλίσεων Έκθεση Γ΄ Λυκείου του Κωνσταντίνου Μάντη - Με τις εγκλίσεις δηλώνεται πώς θέλουμε να παρουσιάσουμε κάθε φορά αυτό που σημαίνει το ρήμα. Τροπικότητες ονομάζονται οι διάφορες σημασιολογικές λειτουργίες που εκφράζονται με τη...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Μια εκπαίδευση για την Ανθρωπότητα

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Μια εκπαίδευση για την Ανθρωπότητα

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου Μια εκπαίδευση για την Ανθρωπότητα του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο I: Μια εκπαίδευση για την Ανθρωπότητα Εισαγωγικό σημείωμα Στην πραγματεία του "Περί Παιδαγωγικής" (1803) ο Ιμμάνουελ Καντ περιλαμβάνει μια σειρά...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Τα σύγχρονα μουσεία

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Τα σύγχρονα μουσεία

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου Τα σύγχρονα μουσεία του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο I: Τα σύγχρονα μουσεία [1] Οι κοινωνικές, πολιτικές, επιστημονικές, επιστημολογικές και πολιτισμικές αλλαγές που χαρακτηρίζουν τις σύγχρονες κοινωνίες, κυρίως από τα...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Ο διάλογος και το χιούμορ στη διδασκαλία

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Ο διάλογος και το χιούμορ στη διδασκαλία

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου Ο διάλογος και το χιούμορ στη διδασκαλία του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1 Ο διάλογος –είτε προέρχεται από ένα πρόσωπο είτε από περισσότερα– ασκεί στην ψυχή του ακροατή έντονη παιδευτική επίδραση, όπως άλλωστε όλα τα...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Λέων Τολστόι «Τι είναι τέχνη»

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Λέων Τολστόι «Τι είναι τέχνη»

Λέων Τολστόι «Τι είναι τέχνη» Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου Κριτήριο Αξιολόγησης του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1: Τι είναι τέχνη Ο Ρώσος συγγραφέας και στοχαστής Λέων Τολστόι (1828-1910) εξαπολύει στο βιβλίο αυτό μια δριμύτατη επίθεση κατά του...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Ν. Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Η θέση του πολιτισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Ν. Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Η θέση του πολιτισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η θέση του πολιτισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Κριτήριο Αξιολόγησης του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1 Η θέση του πολιτισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η κοινοτική φιλοδοξία για μια κοινή πολιτιστική πολιτική Το κείμενο αποτελεί διασκευή, για τις...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Ν. Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Έμφυλη βία: Ορισμός, Αιτίες και Συνέπειες»

Ν. Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Έμφυλη βία: Ορισμός, Αιτίες και Συνέπειες»

Έμφυλη βία: Ορισμός, Αιτίες και Συνέπειες Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Κριτήριο Αξιολόγησης του Κωνσταντίνου Μάντη - Το παρακάτω πληροφοριακό κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το δεύτερο κεφάλαιο του «Εκπαιδευτικού Εγχειριδίου για Ενδυνάμωση των Νέων για την Πρόληψη της Έμφυλης...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Γιατί είναι σκόπιμη η εξερεύνηση του Διαστήματος

Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Γιατί είναι σκόπιμη η εξερεύνηση του Διαστήματος

Γιατί είναι σκόπιμη η εξερεύνηση του Διαστήματος Έκθεση Γ΄ Λυκείου Κριτήριο Αξιολόγησης του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο I: Γιατί είναι σκόπιμη η εξερεύνηση του Διαστήματος Ενίοτε μας τίθεται από το κοινό το ερώτημα «Γιατί να δαπανούμε χρόνο, προσπάθεια και χρήμα...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία;

Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία;

Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία; Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου Κριτήριο Αξιολόγησης του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1 Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία; Γιατί δεν αγαπάνε οι μαθητές την ιστορία; Οι απαντήσεις είναι γνωστές. Γιατί συνήθως πρέπει να τη μάθουν παπαγαλία,...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Έφηβοι στην πρίζα

Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Έφηβοι στην πρίζα

Έφηβοι στην πρίζα Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου Κριτήριο Αξιολόγησης του Κωνσταντίνου Μάντη - Κείμενο 1: Έφηβοι στην πρίζα 1.     Η γενιά των σημερινών εφήβων, την οποία οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν Generation Z ή iGeneration, με το «i» να λειτουργεί για προφανείς...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Τα οφέλη της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τα ζώα

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Τα οφέλη της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τα ζώα

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Τα οφέλη της...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Τα παιδιά δεν πάνε καλά» (παραβατικότητα ανηλίκων)

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Τα παιδιά δεν πάνε καλά» (παραβατικότητα ανηλίκων)

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου «Τα παιδιά δεν...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Κοσμογονία στην ιατρική: Ο εικονικός γιατρός θα σας δεχθεί σε λίγο

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: Κοσμογονία στην ιατρική: Ο εικονικός γιατρός θα σας δεχθεί σε λίγο

Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου Κοσμογονία στην...

Γ ΛυκείουΚριτήρια αξιολόγησης
Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Ο διάλογος και το χιούμορ στη διδασκαλία

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Ο διάλογος και το χιούμορ στη διδασκαλία

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄...

Αρθρογραφία

Αρθρογραφία
Μια Αξιωματική Αντιπολίτευση που νομίζει ότι είναι Αριστερή!
Μια Αξιωματική Αντιπολίτευση που νομίζει ότι είναι Αριστερή!

Μια Αξιωματική Αντιπολίτευση που νομίζει ότι είναι Αριστερή!

Οι Άγγλοι λένε ότι για να καταλάβεις κάποιον πρέπει να μπεις στα παπούτσια του. Ιδανικά, η ρήση αυτή των ιθαγενών της Γηραιάς Αλβιώνας θα μπορούσε να λειτουργήσει εξόχως αποδοτικά για την ελληνική κοινωνία αν οι πολιτικοί της μπορούσαν και ήθελαν πράγματι να μπουν ενσυνειδήτως στα παπούτσια των πολιτών της. Όμως, η εξαθλιωτική γεύση της σύγχρονης καθημερινότητας, την οποία εφιαλτικά βιώνει ένα μεγάλο μέρος των πολιτών της χώρας μας, λειτουργεί αποτρεπτικά προς την υιοθέτηση αυτής της -πολιτικής- νοοτροπίας για τους αιρετούς άρχοντες, οι οποίοι προτιμούν τα δικά τους, ακριβά, περίτεχνα και άνετα υποδήματα!

ΑρθρογραφίαΤοπική Αυτοδιοίκηση
Βρίσκεται η Λαμία σε τροχιά ανάπτυξης;
Βρίσκεται η Λαμία σε τροχιά ανάπτυξης;

Βρίσκεται η Λαμία σε τροχιά ανάπτυξης;

Συμπληρώθηκαν ήδη εκατό ημέρες από την έναρξη της νέας αυτοδιοικητικής περιόδου και θα ήταν απολύτως αυτονόητο η πολιτική πρακτική να έχει δρασκελίσει και να έχει αφήσει πίσω της το κομμάτι εκείνο των αφηρημένων εντυπώσεων και των γενικόλογων κι ευφραντικών προεκλογικών υποσχέσεων και να έχει μετουσιωθεί σε ρεαλιστική καθημερινή πράξη. Οι εκατό ημέρες άλλωστε από την έναρξη κάθε καινούριας πολιτικής περιόδου δεν είναι ούτε ένα ασήμαντο ψυχολογικό όριο ούτε ένας αυθαίρετος χρονικός προσδιορισμός, αντιθέτως, φανερώνει εν τοις πράγμασι αφενός το επίπεδο της ουσιαστικής πολιτικής προετοιμασίας πριν την ανάληψη της εξουσίας και αφετέρου τη λειτουργική ετοιμότητα ανάληψης της πραγματικής διοικητικής ευθύνης.

Αρθρογραφία
Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου
Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

Η Φύση, όποια τελικά κι αν είναι αυτή, δεν είναι μια στατική κατάσταση αλλά μια διαρκώς εξελισσόμενη διαδικασία, η οποία δεν είναι δυνατόν να εγκιβωτιστεί στα ασφυκτικά πλαίσια της ανθρώπινης αντίληψης με κανόνες μαθηματικούς ή θρησκευτικούς ή ακόμα και φιλοσοφικούς. Ως εκ τούτου, λόγω της -εκστατικής για τον άνθρωπο- αχρονικότητάς της δεν είναι δυνατόν να διαθέτει παγιωμένη συλλογιστική, κατά τα ανθρώπινα πρότυπα, ώστε να καταστεί παραγωγός ηθικών κανόνων.

Αρθρογραφία
Το νόημα της Δημοκρατίας
Το νόημα της Δημοκρατίας

Το νόημα της Δημοκρατίας

Η Δημοκρατία δεν είναι απλώς μια χρηστική κοσμοθεωρία που ενεργεί εργαλειακά σε πολιτικό και πολιτειακό επίπεδο, αντίθετα, είναι ένας σημαντικός δημιουργός ανθρωποκεντρικών θεσμών και αξιών, έστω κι αν ενίοτε αυτές είναι φθαρτές στο διάβα του χρόνου. Είναι επίσης, ένας από τους σπουδαιότερους καταλύτες που μετουσιώνουν τον ατομικό ανθρώπινο βίο σε έλλογη κοινωνική συνύπαρξη καθιστώντας τη ζωή και την καθημερινότητα προνόμιο και όχι αιτιοκρατικό άχθος.

Αρθρογραφία
Αριστερό μπόι
Αριστερό μπόι

Αριστερό μπόι

Ο Καζαντζάκης εύστοχα επισήμανε ότι το μπόι του ανθρώπου που κουβαλάει μια ιδέα δίνει μπόι και στην ίδια την ιδέα. Για την Αριστερά, που ιστορικά ως ιδεολογία έχει βάναυσα κακοποιηθεί, δεν αρκούν πτερόεντα λόγια για να πιστοποιηθεί ότι κάποιος είναι αρκούντος ικανός για να την κουβαλήσει, ως ζώσα και καθημερινώς δρώσα ιδέα, μέσα του. Χρειάζεται ικανό ανάστημα, πολιτικό και ιδεολογικό, το οποίο ούτε εκβιάζεται ούτε επιβάλλεται ετσιθελικά. Υπάρχει όμως εν προκειμένω;